Vì sao thất thoát nước ngầm đang trở thành “chi phí vô hình” của các đơn vị cấp nước? - AIwaterX

Thất thoát nước ngầm: Chi phí vô hình của đơn vị cấp nước

Thất thoát nước không chỉ là lượng nước bị mất

Đối với một đơn vị cấp nước, mỗi mét khối nước được khai thác, xử lý và đưa vào mạng lưới đều gắn với chi phí vận hành. Khi một phần nước không đến được khách hàng hoặc không được ghi nhận chính xác để tính doanh thu, đơn vị cấp nước có thể phát sinh Non-Revenue Water (NRW) – nước không doanh thu.

NRW không chỉ bao gồm nước thất thoát vật lý qua đường ống. Theo cách phân loại của World Bank, NRW còn có thể liên quan đến các vấn đề như rò rỉ, tiêu thụ không được ghi nhận và sai số đo đếm. Vì vậy, chống thất thoát nước không đơn thuần là tìm một đường ống bị rò, mà là bài toán quản lý toàn bộ mạng lưới.

Thất thoát nước dưới lòng đất: “chi phí vô hình” khó nhìn thấy

Một đường ống bị rò rỉ dưới lòng đất có thể không tạo ra dấu hiệu rõ ràng trên bề mặt ngay lập tức. Nước có thể thoát vào đất, chảy theo các lớp địa chất hoặc theo hệ thống hạ tầng ngầm khác. Nếu không có phương pháp kiểm tra phù hợp, vị trí rò rỉ có thể khó xác định.

Điều này khiến đơn vị vận hành phải đối mặt với nhiều vấn đề:

Nước đã được xử lý nhưng không đến được khách hàng.
Chi phí bơm và xử lý nước vẫn phát sinh.
Áp lực mạng lưới có thể bị ảnh hưởng.
Vị trí rò rỉ khó xác định nếu chỉ dựa vào quan sát.
Chi phí đào tìm và sửa chữa có thể tăng nếu khoanh vùng không chính xác.

World Bank nhận định giảm NRW giúp giảm chi phí cung cấp dịch vụ nước, cải thiện chất lượng dịch vụ và tăng khả năng đầu tư của các đơn vị cấp nước.

Đồng hồ nước và van nước cũng là những điểm cần được quản lý

Khi nói đến chống thất thoát nước, nhiều người chỉ nghĩ đến đường ống. Trên thực tế, đồng hồ nước, van nước, điểm đấu nối và các thiết bị trên mạng lưới cũng là những thành phần cần được quản lý và kiểm tra.

Đồng hồ nước có vai trò đo lượng nước sử dụng để phục vụ tính toán và quản lý tiêu thụ. Nếu dữ liệu đo đếm không chính xác, lượng nước thất thoát thương mại có thể bị đánh giá sai. Trong khi đó, van nước là một phần quan trọng của mạng lưới, phục vụ cô lập từng khu vực khi cần kiểm tra, bảo trì hoặc sửa chữa.

Do đó, việc số hóa vị trí và thông tin của đồng hồ, van và đường ống có thể giúp đơn vị vận hành hình thành cơ sở dữ liệu tài sản đầy đủ hơn.

Dò tìm rò rỉ bằng công nghệ giúp giảm phụ thuộc vào đào tìm

Một trong những phương pháp phổ biến để tìm rò rỉ dưới lòng đất là dò rò rỉ bằng âm học. Khi nước thoát qua điểm rò rỉ, dòng chảy có thể tạo ra tín hiệu âm thanh. Thiết bị chuyên dụng có thể thu nhận tín hiệu này để kỹ thuật viên phân tích và khoanh vùng vị trí cần kiểm tra.

Tùy trường hợp, đơn vị vận hành có thể kết hợp: Thiết bị dò âm học → tương quan âm thanh → xác định vị trí → kiểm tra thực tế → sửa chữa.

Cách tiếp cận này giúp giảm việc đào thử nhiều vị trí không cần thiết và tạo thêm dữ liệu cho công tác quản lý mạng lưới.

High Sense Solutions và công nghệ dò tìm rò rỉ

High Sense Solutions cung cấp các thiết bị phục vụ dò tìm rò rỉ và xác định vị trí đường ống. Các dòng thiết bị của hãng sử dụng công nghệ âm học để hỗ trợ kỹ thuật viên phát hiện tiếng ồn liên quan đến rò rỉ. Một số thiết bị còn tích hợp GPS, data logger và khả năng lưu trữ dữ liệu khảo sát.

Điều này đặc biệt hữu ích khi kết quả kiểm tra cần được ghi nhận và sử dụng cho công tác quản lý mạng lưới về sau.

TP.HCM từng triển khai chương trình giảm thất thoát nước quy mô lớn

Việt Nam không phải là thị trường xa lạ với các chương trình giảm NRW. Theo World Bank, năm 2005, TP.HCM gặp tình trạng thiếu nguồn cung trong khi hơn 40% lượng nước sản xuất bị thất thoát do rò rỉ. SAWACO sau đó triển khai hợp đồng dựa trên kết quả (Performance-Based Contract – PBC) tập trung vào giảm NRW và rò rỉ tại một khu vực của mạng lưới.

Sau 6 năm, chương trình đã giúp tiết kiệm 122 triệu lít nước mỗi ngày, đồng thời cải thiện độ tin cậy của việc cung cấp nước và tạo điều kiện kết nối thêm khách hàng. Đây là một ví dụ thực tế cho thấy giảm thất thoát nước có thể trở thành một giải pháp tăng hiệu quả nguồn cung, thay vì chỉ tập trung mở rộng nguồn nước.

Chống thất thoát nước cần một quy trình tổng thể

Không có một thiết bị duy nhất có thể giải quyết toàn bộ bài toán NRW. Một chương trình chống thất thoát nước hiệu quả cần kết hợp nhiều hoạt động:

Quản lý nguồn nước
Theo dõi lưu lượng và áp lực
Quản lý đồng hồ nước và van nước
Khoanh vùng mạng lưới
Dò tìm rò rỉ chủ động
Xác định chính xác vị trí
Sửa chữa và kiểm tra lại
Lưu trữ dữ liệu để quản lý tài sản

World Bank cũng từng xác định quản lý áp lực thông minh, mở rộng DMA và tăng cường phát hiện – sửa chữa rò rỉ chủ động là những hướng can thiệp quan trọng đối với các hệ thống cấp nước được đánh giá tại Việt Nam.

Từ “chống thất thoát” đến quản lý nước thông minh

Công nghệ dò rò rỉ chỉ là một phần trong quá trình hiện đại hóa ngành nước. Khi dữ liệu về đường ống, đồng hồ nước, van nước, áp lực, lưu lượng và các điểm rò rỉ được số hóa, đơn vị vận hành có thể xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý tài sản và lập kế hoạch bảo trì.

Khi đó, mục tiêu không còn đơn giản là có rò rỉ thì đi tìm và sửa. Mà chuyển thành: Biết mạng lưới đang ở đâu, tình trạng thế nào và khu vực nào cần được kiểm tra trước. Đây là nền tảng của mô hình quản lý hạ tầng nước dựa trên dữ liệu.

Giảm một điểm rò rỉ – quản lý tốt hơn cả mạng lưới

Đối với các công ty cấp nước, khu đô thị, khu công nghiệp và đơn vị quản lý hạ tầng, chống thất thoát nước cần được nhìn nhận như một bài toán vận hành và quản lý tài sản, không chỉ là sửa chữa sự cố. Từ đồng hồ nước, van nước, đường ống đến thiết bị dò rò rỉ, mỗi thành phần đều tạo ra dữ liệu có giá trị cho quá trình quản lý.

Công nghệ hiện đại giúp chuyển công tác dò tìm từ đào tìm thủ công sang đo lường, khoanh vùng, xác định và quản lý bằng dữ liệu. Phát hiện rò rỉ sớm không chỉ giúp giữ lại nguồn nước – mà còn giúp đơn vị cấp nước kiểm soát tốt hơn chi phí vận hành và giá trị của toàn bộ hệ thống hạ tầng.